นาฏศิลป์ชั้นสูง เอกลักษณ์และจิตวิญญาณของไทย
เมื่อกล่าวถึงประเทศไทย หลายคนอาจนึกถึงวัดวาอารามอันงดงาม อาหารไทยรสเลิศ หรือสถานที่ท่องเที่ยวทางธรรมชาติ แต่ยังมีอีกหนึ่งมรดกทางวัฒนธรรมที่ทรงคุณค่าและเป็นความภาคภูมิใจของคนไทย นั่นคือ “โขน” ศิลปะการแสดงชั้นสูงที่ผสมผสานนาฏศิลป์ ดนตรี วรรณคดี และงานช่างฝีมือเข้าไว้ด้วยกันอย่างวิจิตร จนได้รับการขึ้นทะเบียนเป็น มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ โดยองค์การยูเนสโก (UNESCO) เมื่อปี พ.ศ. 2561
ขอบคุณภาพจาก : Sala Chalermkrung – ศาลาเฉลิมกรุง (Facebook)
โขน เป็นการแสดงที่นำเรื่องราวจาก รามเกียรติ์ วรรณคดีสำคัญของไทย ซึ่งได้รับอิทธิพลมาจากมหากาพย์รามายณะของอินเดีย เอกลักษณ์ของการแสดงโขนที่ทำให้โดดเด่นจนได้รับการยกย่องเป็นมรดกทางภูมิปัญญาของไทยที่ทรงคุณค่านั้นก็คือ หัวโขน ผู้แสดงตัวละครอย่างยักษ์ ลิง และตัวประกอบอื่นๆ จะสวมหัวโขน ปิดบังใบหน้า ซึ่งหัวโขนแต่ละชิ้นถูกสร้างขึ้นด้วยฝีมือช่างไทยอย่างประณีต และออกแบบให้มีลักษณะแตกต่างกันตามตัวละคร การสร้างหัวโขนนั้นจะต้องใช้ความเชี่ยวชาญฝีมือชั้นสูงหลายแขนง เช่น การปั้น การเขียนลาย การประดับกระจก และการลงรัก ทำให้หัวโขน ถือเป็นหนึ่งในงานศิลปะชั้นสูงของไทย อีกทั้งยังถือว่าเป็นวัตถุมงคลที่มีคุณค่าในด้านจิตวิญญาณ มีความเชื่อว่าหัวโขนเป็นตัวแทนของอำนาจและความศักดิ์สิทธิ์ จึงมักถูกนำไปใช้ในพิธีบูชา และมีการรักษาดูแลเป็นอย่างดี หัวโขนจึงเป็นงานศิลปะชั้นสูงที่มีความสวยงาม และเป็นสิ่งที่ทรงคุณค่าในศิลปะไทย เป็นสิ่งที่สะท้อนถึงภูมิปัญญา งานศิลป์ และความละเอียดอ่อนของช่างฝีมือไทยที่สืบทอดกันมาหลายร้อยปี
ขอบคุณภาพจาก : Sala Chalermkrung – ศาลาเฉลิมกรุง (Facebook)
ในการแสดงโขนนั้น ผู้แสดงจะถ่ายทอดเรื่องราวของวรรณคดีผ่านท่วงท่าการรำของนาฏศิลป์ไทยที่มีความอ่อนช้อยและมีแบบแผน นักแสดงส่วนใหญ่จะไม่กล่าวบทพูดด้วยตนเอง แต่ใช้การเคลื่อนไหวของร่างกาย สีหน้า และท่วงท่าที่ผ่านการฝึกฝนอย่างเข้มงวด ขณะที่ผู้พากย์จะเป็นผู้ดำเนินเรื่อง พร้อมบรรเลงดนตรีไทยประกอบตลอดการแสดง ทำให้ผู้ชมสามารถสัมผัสอารมณ์ของเรื่องราวได้อย่างลึกซึ้ง
การแสดงโขนมีประวัติศาสตร์มาอย่างยาวนานตั้งแต่สมัยอยุธยา โดยในอดีต โขนเป็นการแสดงที่สงวนไว้สำหรับพระราชสำนักและใช้ในพระราชพิธีสำคัญ จึงถือเป็นศิลปะชั้นสูงที่แสดงถึงความรุ่งเรืองของชาติ ปัจจุบันโขนได้รับการเผยแพร่สู่สาธารณชนมากขึ้น ทำให้ทั้งชาวไทยและนักท่องเที่ยวจากทั่วโลกมีโอกาสได้สัมผัสความงดงามของศิลปะการแสดงแขนงนี้ พร้อมทั้งเรียนรู้เรื่องราวเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ วรรณคดี และวัฒนธรรมไทยไปพร้อมกัน
การชมโขนจึงไม่ใช่เพียงการชมการแสดงเพื่อความบันเทิง แต่ยังเป็นการเดินทางผ่านเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ ศิลปะ และความเชื่อของสังคมไทย ทุกท่วงท่าการร่ายรำ ทุกเสียงดนตรี และทุกองค์ประกอบบนเวที ล้วนสะท้อนถึงความวิจิตรบรรจงและความตั้งใจในการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมให้คงอยู่สืบไป
สำหรับผู้ที่เดินทางมาท่องเที่ยวในกรุงเทพมหานคร การชมโขนถือเป็นอีกหนึ่งประสบการณ์ที่ไม่ควรพลาด เพราะเป็นโอกาสที่จะได้สัมผัสศิลปะการแสดงอันทรงคุณค่า ซึ่งสะท้อนตัวตนและอัตลักษณ์ของประเทศไทยได้อย่างงดงาม ไม่ว่าคุณจะเป็นผู้ที่สนใจศิลปะ วัฒนธรรม หรือเพียงต้องการเปิดประสบการณ์ใหม่ โขนจะมอบความประทับใจและทำให้คุณเข้าใจเสน่ห์ของประเทศไทยได้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น
ขอบคุณภาพจาก : Sala Chalermkrung – ศาลาเฉลิมกรุง (Facebook)
โดยเฉพาะการแสดงที่ ศาลาเฉลิมกรุง โรงมหรสพหลวงเก่าแก่ใจกลางกรุงเทพฯ ที่ยังคงสืบสานศิลปะการแสดงโขนให้คนไทยและนักท่องเที่ยวจากทั่วโลกได้สัมผัสอย่างใกล้ชิด ปัจจุบันมีการแสดง ชุดหนุมาน จัดแสดงเป็นประจำ ทุกวันจันทร์–ศุกร์ วันละ 3 รอบ เวลา 13.00 น. , 14.30 น. และ 16.00 น. โดยแต่ละรอบใช้เวลาประมาณ 25 นาที
แม้จะเป็นการแสดงเพียงช่วงสั้น ๆ แต่ผู้ชมจะได้สัมผัสเสน่ห์ของโขนอย่างครบถ้วน ทั้งการร่ายรำอันสง่างาม การพากย์และดนตรีไทยบรรเลงสด เครื่องแต่งกายที่วิจิตรตระการตา รวมถึงหัวโขนที่สร้างขึ้นอย่างประณีตตามแบบแผนศิลปะไทย นอกจากนี้ การแสดงยังใช้เทคนิคแสง สี เสียง และมีคำบรรยายหลายภาษา เพื่อให้นักท่องเที่ยวต่างชาติสามารถติดตามเรื่องราวได้ง่ายยิ่งขึ้น
สำหรับนักท่องเที่ยวที่อยากสัมผัสวัฒนธรรมไทยให้ลึกซึ้งกว่าการเที่ยวชมวัดหรือสถานที่สำคัญ การชมโขนที่ศาลาเฉลิมกรุง คืออีกหนึ่งกิจกรรมที่ไม่ควรพลาด การเดินทางก็สะดวก สามารถนั่งรถไฟฟ้า MRT มาลงที่สถานีสามยอด หรือหากใช้บริการ Elephant Bus Tours ก็สามารถลงที่จุดจอดที่ 8 เสาชิงช้า เดินไปทางวัดสุทัศนเทพวราราม แล้วเลี้ยวซ้าย ผ่านเทวาลัยพระวิษณุ และ สวนรมณีนาถ เดินตรงต่อไปจนถึง The Old Siam Plaza จากนั้นเลี้ยวขวา เดินตรงไปอีกหนึ่งแยก ก็จะพบ ศาลาเฉลิมกรุง อยู่บริเวณหัวมุมถนน ใช้เวลาเดินทั้งหมดประมาณ 6–8 นาที
หากมาเยือนกรุงเทพ แล้วได้แวะชมโขนสักครั้ง เชื่อว่ามนตร์เสน่ห์ของศิลปะการแสดง อันเป็นมรดกทางวัฒนธรรมของไทย ที่สืบทอดมายาวนานกว่า 600 ปี จะตราตรึงอยู่ในความทรงจำของคุณไปอีกนานแสนนาน
